RSJ presenteert toekomstvisie op strafrechtelijke sanctietoepassing

Deze hoofdrubriek bevat 3 rubrieken:

RSJ presenteert toekomstvisie op strafrechtelijke sanctietoepassing

Voorstellen om vertrouwen te versterken door samenwerking met oog voor effectiviteit en herstel

Veranderingen in de samenleving zijn aanleiding voor de Afdeling advisering van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (verder RSJ) om zich te bezinnen op haar visie op de strafrechtelijke sanctietoepassing. Daarmee worden vrijheidsbenemende en vrijheidsbeperkende straffen en maatregelen bedoeld, bij zowel jeugdigen als volwassenen. Voor een slagvaardige en effectieve strafrechtelijke sanctietoepassing, met minder recidive (herhalingscriminaliteit) en een beter maatschappelijk resultaat, is het nodig om de samenhang van, de betrokkenheid bij en het vertrouwen in de strafrechtelijke sanctietoepassing te versterken. In de transitie die volgens de RSJ nodig is, staan ruimte voor samenwerking, effectieve interventies en aandacht voor herstel bij de uitvoering van sancties centraal. De visie is aan de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie aangeboden en wordt vandaag openbaar.

De strafrechtelijke sanctietoepassing kan alleen effectief zijn in verbinding met de samenleving, met name op het gebied van zorg en lokaal bestuur. Personen die met justitie in aanraking komen kampen vaak met complexe problematiek die niet afdoende tijdens het uitvoeren van een sanctie kan worden verminderd. Voor de aanpak van maatschappelijke problemen zoals criminaliteit zijn behalve strafrechtelijke sancties, ook bestuurs- en civielrechtelijke interventies mogelijk. Een doordachte keuze hierin versterkt de effectiviteit van de interventie maar vereist ook sterke regie. Zeker in situaties waarin vanuit de samenleving indringend wordt gevraagd om ingrijpen vanwege schokkende feiten of ernstige vormen van overlast, komt het er op aan om de balans te bewaken tussen het behalen van maatschappelijk resultaat en het garanderen van principes van de rechtstaat. Het driehoeksoverleg van lokaal bestuur, openbaar ministerie en politie speelt hierbij een belangrijke rol.

Met het oog op een effectieve aanpak van veelvoorkomende criminaliteit en andere maatschappelijke problemen in de wijk zijn samenwerkingsverbanden ontwikkeld tussen politie, justitie, gemeenten en lokale organisaties. Veiligheidshuizen zijn hiervan een goed voorbeeld. De uitvoering van strafrechtelijke sancties dient volgens de RSJ op deze lokale samenwerkingsverbanden aan te sluiten en eveneens zoveel mogelijk lokaal plaats te vinden. Hierdoor kunnen de directe omgeving van justitiabelen en lokale instanties (zorg, gemeente, huisvesting) bij de aanpak worden betrokken, tijdens en na afronding van de sanctie. Daarbij zijn individueel maatwerk en ruimte voor de professional nodig om effectief te kunnen opereren. Onder regie van eerdergenoemd driehoeksoverleg wordt de professional verantwoordelijk voor de uitvoering van sancties en het realiseren van een goed maatschappelijk resultaat. Dit vraagt een andere, meer toezichthoudende rol van de centrale overheid. De minister van Veiligheid en Justitie wordt, net zoals bijvoorbeeld de minister van Volksgezondheid, verantwoordelijk voor het stelsel als geheel, de kaders en de organisatie van het toezicht.

Uit nationaal en internationaal onderzoek blijkt dat sancties met een sterke behandel- of begeleidingscomponent vanuit oogpunt van het verminderen van recidive effectiever zijn dan repressieve sancties zoals een ‘kale’ vrijheidsstraf. En vrijheidsbeperkende straffen zoals taakstraffen zijn effectiever dan vrijheidsstraffen. Gelijkwaardigheid van vrijheidsbeperkende met vrijheidsbenemende sancties vanuit oogpunt van vergelding is van belang voor het politiek en maatschappelijk draagvlak hiervoor. Op grond van deze constateringen doet de RSJ een aantal voorstellen om te komen tot sancties met perspectief, waaronder het voorstel om de duur en intensiteit van taakstraffen te verruimen, bijvoorbeeld door deze te combineren met elektronische controle.
Naast aandacht voor de effectiviteit van sancties is aandacht voor de gevolgen van het delictgedrag en het geschonden vertrouwen van slachtoffer en samenleving essentieel. Het gaat zowel om bewustwording van de impact van het delictgedrag tijdens de uitvoering van sancties als om concrete mogelijkheden van (im-) materiële schadevergoeding. Herstelgerichtheid bij de uitvoering van sancties vraagt ook dat de samenleving zich bereid toont en verantwoordelijkheid neemt om een succesvolle terugkeer van de justitiabele in de samenleving mogelijk te maken.

In combinatie met elkaar leiden deze voorstellen volgens de RSJ tot een beter maatschappelijk resultaat, met minder recidive en meer samenhang van, betrokkenheid bij en vertrouwen in de strafrechtelijke sanctietoepassing.

Voor meer informatie: Petra Steinmann: 06 52872057